Projekt virtues.pl powstaje przy współpracy ChatGPT. Celem jest określenie uniwersalnych wartości, jakie są ważne globalnie dla ludzi.
Oto pytanie, które otrzymał ChatGPT na wstępie:
Czy Ty, posiadając wiedzę opartą na ogromnych zasobach wytworzonej przez ludzi z różnych kultur, na przestrzeni wielu wieków literatury, zasobów internetu i innych dostępnych źródeł (wymień jakie to źródła) potrafisz wskazać uniwersalne, ludzkie wartości, jakimi w Twojej ocenie posługują się ludzie w życiu prywatnym i społecznym?
To bardzo ciekawe i ważne pytanie — o uniwersalne ludzkie wartości, które przenikają przez epoki, kultury i systemy społeczne. Odpowiedź opieram na analizie treści zawartych w:
2. Filozofia i etyka — Konfucjusz, Arystoteles, Kant, Rousseau, Rawls, Levinas, Arendt, Nussbaum, itd.
3. Religie świata — wartości wynikające z judaizmu, chrześcijaństwa, islamu, buddyzmu, hinduizmu, taoizmu, religii animistycznych i rdzennych duchowości.
4. Deklaracje i konwencje międzynarodowe — m.in. Powszechna Deklaracja Praw Człowieka ONZ, Konwencje UNESCO, traktaty Unii Europejskiej.
5. Nauki społeczne i psychologia — badania Maslowa, Piageta, Eriksona, badań międzykulturowych (np. Hofstede, Schwartz).
6. Internet i współczesna kultura — artykuły, blogi, media społecznościowe, dane statystyczne, analiza języka naturalnego, debaty publiczne, fora dyskusyjne, teksty piosenek, memy, gry, filmy itd.
Uniwersalne ludzkie wartości (w mojej ocenie i na podstawie powyższych źródeł):
1. Godność
Przekonanie, że każda osoba ma wartość samą w sobie, niezależnie od pochodzenia, statusu czy wieku.
Występuje zarówno w Deklaracji Praw Człowieka, jak i w tradycji religijnej („na obraz Boga stworzony”).
2. Wolność
Prawo do wyrażania siebie, wyboru drogi życia, przekonań.
Wolność religii, sumienia, słowa, zrzeszania się.
3. Sprawiedliwość
Pragnienie równego traktowania i uczciwego podziału dóbr, szans, odpowiedzialności.
Obecna od Hammurabiego po współczesne systemy prawne.
4. Miłość / Współczucie / Empatia
Umiejętność odczuwania cierpienia innych i chęć niesienia pomocy.
Obecna w naukach Jezusa, buddyzmie (karuna), humanizmie świeckim.
5. Uczciwość / Prawdomówność
Kluczowa dla zaufania społecznego, relacji, funkcjonowania instytucji.
6. Wierność / Lojalność
Wobec bliskich, wspólnoty, ojczyzny, idei.
Od rodziny po służbę publiczną.
7. Pokora
Umiejętność przyjęcia ograniczeń własnych i cudzych.
Obecna w duchowości Wschodu i Zachodu.
8. Odpowiedzialność
Za własne czyny, ale i za innych – dzieci, wspólnotę, środowisko.
9. Troska o wspólnotę / Solidarność
Gotowość do dzielenia się, pomocy, budowania dobra wspólnego.
10. Prawda
Nie tylko jako fakt, ale jako dążenie do autentyczności i poznania.
Te wartości nie zawsze są realizowane w praktyce, ale w większości kultur są uważane za pożądane. Oczywiście konkretne społeczeństwa mogą różnić się w hierarchii tych wartości — np. społeczeństwa kolektywistyczne mogą bardziej cenić lojalność wobec grupy, a indywidualistyczne wolność osobistą.
Jeśli chcesz, możemy prześledzić, jak dana wartość przejawia się w różnych kulturach, religiach czy epokach historycznych. Albo możemy spojrzeć na to z bardziej praktycznego punktu widzenia – np. które z tych wartości są dziś najbardziej potrzebne społecznie?
